You lose your WAY when you lose your WHY
Đây là câu mình học được từ một seminar lúc nghỉ sinh Kiki, từ năm 2016 vậy là đã 5 năm rồi. Nội dung seminar đó mình đã quên gần hết, chỉ nhớ duy nhất mỗi câu này của ...vợ thầy dạy thầy và thầy truyền lại cho học sinh :D
Mấy hôm nay tâm trạng mình lên xuống liên tục vì crowdfunding. Nhiều lúc thấy hơi chông chênh. Việc mình ngại nhất từ trước đến nay là nhờ vả ai đó. Lý do vì sao ngại thì chắc do không muốn phiền hà người khác, hoặc có thể là do mình không muốn mang ơn hay vay mượn ai cả (tính mình vốn nghĩ muốn gì cần gì thì tự cố gắng), hoặc có thể do cái tôi của mình quá cao nên mình không muốn hạ xuống để đi nhờ vả chăng? (đang phân tích để hiểu rõ thêm bản thân)
Không biết dự án lần này có thành công hay không, nhưng chắc chắn nó sẽ giúp mình thành NHÂN.
Thành một người biết khiêm tốn và có thể mở miệng kêu gọi giúp đỡ nếu thật sự cần thiết.
Thành một người biết dẹp bỏ cái tôi của mình để hành động cho một mục đích cao cả hơn.
***
Chồng mình thấy mình tối thức khuya, sáng dậy sớm, người lúc nào cũng nhộn nhạo lo lắng. Bạn í hỏi: làm vậy có thấy háo hức, có thấy vui không?
Mình trả lời CÓ :)) Mình không háo hức việc đi xin tiền đâu. Mình vui khi viết nội dung câu chuyện để đăng kí project, vui khi thấy có người đọc nội dung mình viết, và càng vui hơn khi thấy có người đồng cảm chia sẻ với những ước muốn của mình (và rồi chi tiền ủng hộ project :D)
Việc mình ít vui nhất khi làm cái này chắc là lúc phải ngồi viết thư kêu gọi ủng hộ. Có rất nhiều thư mình viết rồi xóa, toan gửi xong rồi lại thôi. Có thể vì mình vẫn còn quá nhát. Hoặc cũng có thể do cái tôi còn quá cao chăng?
Mình sợ làm phiền người khác. Mình sợ vì kêu gọi ủng hộ vài đồng mà đánh mất tình bạn.
Mình tự hỏi mình cần tiền? hay cần sự ủng hộ của người khác? hay mình cần dự án thành công để "chứng tỏ năng lực"?
Nếu câu trả lời là cần tiền thì thật là chua chát. Dự án này mình mất công chuẩn bị nội dung một tháng, mất ăn mất ngủ mấy đêm để cho lên sóng. Thành công thì là kêu gọi "ủng hộ" được 5000$. Chưa bằng lương một tháng (sau thuế) hồi mấy tháng trước mình đi làm. Nếu là làm vì tiền thì mình đã thất bại ngay từ vạch xuất phát. Mình nên quay lại DuPont đi làm thì nhanh gọn lẹ hơn.
Nếu câu trả lời là mình cần sự ủng hộ của người khác thì cũng không phải. Mình không muốn bạn bè người thân quen vì cả nể mà phải ủng hộ mình. Cái mình thật sự muốn là những người mà mình nghĩ có thể chia sẻ câu chuyện và đồng cảm cùng câu chuyện mình kể, sẽ ủng hộ để nó thành hiện thực. Ủng hộ ý tưởng và hành động đó, chứ không phải ủng hộ vì mình "nhờ vả".
Mình có cần dự án thành công để "chứng tỏ" không? Chứng tỏ rằng mình cũng làm được đấy. Chứng tỏ rằng mình nghỉ việc nhưng mình làm cái "cao siu", làm vì mục đích đi cứu thế giới? Thế thì lại quay vào vòng xoay bản ngã... Có cái gì để mà chứng với tỏ Trang ơi.
Việc mình vui nhất khi làm crowdfunding là được sống cùng câu chuyện mà mình kể, câu chuyện đã lay động lòng mình và mình muốn nó cũng lay động người khác.
Mình làm hết sức để lan tỏa câu chuyện. Dẹp bỏ cái tôi cá nhân để đi mời gọi mọi người đọc câu chuyện mình viết.
Nếu có chăng, sự ích kỉ duy nhất mình làm vì mình trong dự án này là mình muốn câu chuyện mình viết ra được nhiều người đọc. Còn đọc xong mà họ có đồng cảm, có hành động hay không thì là do câu chuyện mình kể đã đủ hay, đã đủ lay động lòng người chưa không thôi.
Những lúc chênh vênh như thế này mình lại quay về với lý do vì sao mình chọn ngả rẽ này. Hôm qua mình đọc được bài phỏng vấn của anh Nguyễn Chí Hiếu 4 năm trước (mình ngoài follow HNH và Chi Pu để ngắm người đẹp còn theo dõi những người như anh Hiếu để học hỏi nữa đó nha, đừng nghĩ mình chỉ follow hot girl :D)
So sánh bản thân với anh Hiếu thì quá khập khiểng, nhưng mình mạn phép lấy bài phỏng vấn của anh để dặn lòng mình những lúc chênh vênh hoang mang như thế này, vì mình thấy bóng dáng của mình trong đó.
Đừng sợ những lúc hoang mang và hoài nghi. Chính những lúc đó là lúc ta suy nghĩ nhiều nhất, và trưởng thành nhiều nhất.
====
Trích bài phỏng vấn trên báo Tuổi trẻ 15/3/2017
5 năm trước, 2012, bạn chọn con đường về nước sau 10 năm du học và có bằng tiến sĩ kinh tế ĐH Stanford, rời vị trí lương cao hàng trăm ngàn USD tại Mỹ..., bất chấp sự phản đối của gia đình. Tại sao như vậy?
- Nếu ở lại Mỹ làm việc, tôi nghĩ mình sẽ hình dung rõ những điều sẽ diễn ra trong tương lai, trong khi về VN thì mọi thứ sẽ là một dấu hỏi lớn. Tôi thích những gì rủi ro, thử thách nên chọn con đường trở về.
(Nếu đi làm ở DuPont, mình cũng sẽ hình dung rõ những điều diễn ra trong tương lai. Còn khi tách ra làm riêng, mình không biết đời mình thiệt sẽ lên voi xuống chó thế nào luôn => giống anh Hiếu. Chỉ khác anh Hiếu ở chỗ mình quyết định đổi nghề không phải vì mình thích rủi ro thử thách (yếu tim còn sợ là đằng khác), lý do chính là vì mình chán sống một cuộc sống biết rõ tương lai nó diễn ra theo cách mà mình biết là mình không thích)
* Nhưng khi về VN, đã có vị trí nhất định ở VN, thu nhập tốt, năm 2015 bạn lại quyết định dừng tất cả để xách cặp đi học thạc sĩ quản trị kinh doanh (MBA) ở ĐH Oxford (Anh), dù đã có bằng tiến sĩ?
- Thời điểm đó tôi giống như chạm ngưỡng “mid-life crisis” (tạm dịch: khủng hoảng tuổi trung niên). Báo chí viết nhiều, phụ huynh cũng rất nhiều người biết đến, tôi cũng có tên tuổi nhất định trong lĩnh vực giáo dục... Việc đi học xa phần nào giúp tôi “thoát” ra khỏi những áp lực trên.
(Mình cũng chạm ngưỡng mid-life crisis năm ngoái 2020 lúc 34 tuổi, chỉ có điều khi mình chạm ngưỡng này mình chưa nổi tiếng và cũng chẳng có thành tựu gì để coi là bị "chịu áp lực" như anh cả hichic)
Nhưng sâu xa hơn, tôi đi vì tự thấy chưa trả lời được các câu hỏi lớn của cuộc đời: Liệu cái đang làm có phải đam mê để mình hi sinh cuộc sống? Và nếu ở lại thì có làm được gì khác hơn và tốt hơn cho thế hệ sau?
(Mình có cùng câu hỏi với anh: liệu làm nhân viên kĩ thuật ở DuPont có phải là đam mê để mình dâng hiến cuộc sống này?)
Bây giờ thì tôi rất tự tin trả lời là có sau một năm suy nghĩ kỹ.
* Bây giờ bạn lại ra Hà Nội. Trong khi những người cùng thời với bạn giờ phần lớn đều đã rất thành công, bạn có từng chạnh lòng khi vẫn phải ở nhà thuê, tự nấu ăn, ngay cả xe cũng là của người khác...?
- Trước khi qua Oxford, tôi từng rất sợ việc bản thân dễ chạnh lòng trước sự thành công, giàu có của bạn bè và từ đó mình sẽ thay đổi, không còn là chính mình. Tiền tỉ thì ai chẳng ham? (mình tự in đậm thôi, chứ không phải anh Hiếu nhấn mạnh câu này đâu) Nếu tôi chấp nhận làm tư vấn du học, giúp học sinh cách viết luận thì chỉ cần vài tuần là tôi đã có thể kiếm được tiền tỉ.
Nhưng từ lúc ở Oxford về thì tôi không còn chút chạnh lòng nữa, vì thước đo hạnh phúc, thành công và thang giá trị sống của tôi hiện giờ rất khác với trước đây. Thành công và hạnh phúc, theo tôi, không còn đồng nghĩa với địa vị, danh vọng.
(Mình cũng rất sợ việc bản thân dễ chạnh lòng trước sự thành công, giàu có của bạn bè. Tiền tỉ thi ai chẳng ham - nhất là với đứa máu cũng không chê tiền như mình :D Nhưng khi nghỉ việc DuPont mình đã dặn lòng, thứ mình cần không phải là tiền (cũng chẳng phải là nhiều tiền đâu nha). Có một thứ khác, một thứ khác đáng để sống vì nó hơn...)
“Nếu hôm nay là ngày cuối cùng...”
Điều gì làm thước đo trong bạn thay đổi đến vậy?
- Trong khóa MBA, Trường Oxford có mời CEO các công ty, tập đoàn đình đám đến giao lưu cùng sinh viên. Buổi trò chuyện nào tôi cũng đến tham dự và chăm chú lắng nghe vì họ rất đáng để mình học hỏi.
Nhưng tôi không tìm thấy bóng dáng mình trong hình ảnh của họ, tôi thấy xa lạ, chẳng chút thoải mái với những bộ cánh hàng hiệu, những chiếc xe đắt tiền...
(trước lúc nghỉ việc mình cũng có cơ hội làm một project khủng với các sếp bự của công ty. Mình được tiếp xúc với nhiều người thành công địa vị cao trong công ty, họ giỏi, giỏi lắm. Nhưng mình không nhìn thấy bóng dáng mình trong họ. Tuy mình rất ngưỡng mộ họ, nhưng việc tưởng tượng cố gắng để được trở thành như họ lại không làm mình thấy hạnh phúc. Đó chính là lý do lớn nhất mình quyết định dứt áo ra đi dù bao nhiêu sếp khuyên nhủ rủ rê ở lại)
Ngược lại, thời điểm đó tôi đọc rất nhiều sách từ tâm lý học đến lịch sử, giáo dục, kinh doanh, khởi nghiệp... và dù đọc quyển sách nào thì tôi cũng đều liên tưởng đến giáo dục VN. “Tại sao nước mình không có người viết được những quyển sách như vậy?”, “Cái này dạy cho học trò trong nước thì như thế nào?”, “Tại sao học sinh VN không được học như thế này?”... Cứ gấp sách lại thì ý tưởng, những câu hỏi trên lại bật lên, khiến tôi suy nghĩ mãi.
* Và chính vì vậy, bạn quyết định trở về dù nhận được nhiều lời mời làm việc lương cao, kể cả vị trí giảng viên tại Oxford?
- Tôi được mời giảng dạy các môn kinh tế tại Oxford từ học kỳ đầu tiên nhập học, và trường tiếp tục mời tôi ở lại trường dạy sau khi tốt nghiệp thủ khoa. Nhưng tôi từ chối.
Lần về nước thứ hai này khó hơn lần đầu rất nhiều. Tôi đã ngoài 30, cuộc sống cần ổn định, chưa kể về tài chính tôi là trụ cột chính trong gia đình. Công việc ở nước ngoài thu nhập hàng trăm ngàn USD mỗi năm.
Ngày xưa gia đình không ủng hộ việc tôi rời Mỹ về, đến bây giờ mọi người vẫn không ủng hộ, chỉ có điều cha mẹ tôn trọng quyết định của tôi. Những người thân đều biết rõ rằng cuộc sống của tôi không phải là ở VN vì cách nhìn nhận, tư duy về mọi thứ rất “ngoại”, nhiều người thậm chí sửng sốt khi biết tôi về...
Đến cả đồng nghiệp, hiệu trưởng tại các trường đối tác ở VN cũng không ngừng đặt câu hỏi về chuyện này. Dẫu vậy tôi vẫn tự tin về quyết định của mình.
* Vì sao bạn lại chọn “bến đỗ” là Hà Nội thay vì TP.HCM - nơi bạn đã học (Trường THPT Lê Hồng Phong) và sống, nơi có lợi thế đủ bề?
- Đúng là nếu thuần kinh doanh tôi về TP.HCM thì mọi thứ sẽ thuận tiện hơn nhiều, phụ huynh và giới giáo dục đã biết rõ về năng lực chuyên môn và quản lý của tôi, đây lại là trung tâm kinh tế cả nước... Nhưng khi đã chọn về nước và hiểu rõ điều mình làm thì cần gì phải phân biệt Hà Nội với TP.HCM, ở đâu cũng là quê nhà, cũng là làm giáo dục...
5 năm nữa nếu thất bại với con đường đã chọn thì chưa chắc tôi đã buồn. Bởi vì ít ra tôi sẽ không áy náy về điều mình làm. Steve Jobs từng nói “Nếu hôm nay là ngày cuối cùng để sống, bạn sẽ làm gì?”, tôi luôn răn chính mình với câu hỏi đó.
* Cái “trả giá” lớn nhất khi trở về?
- Là cuộc sống và sức khỏe của tôi. Nếu sống ở Anh, Mỹ thì tôi dễ dàng được là chính mình, nhẹ đầu hơn, không có nhiều nhức nhối, trăn trở và không phải cố gắng nhỏ nhẹ, làm chiều lòng nhiều người như ở đây.
Nếu tôi là giảng viên ĐH ở nước ngoài thì khó ai có thể lớn tiếng với tôi, tôi không ngại tranh cãi, phản biện với giáo sư từ Oxford, Stanford...
Ở nước ngoài sạch và văn minh hơn. Mũi của tôi rất nhạy cảm, tôi lại bị viêm mũi trong khi không khí Hà Nội khá ô nhiễm.
(Ôi mình cũng bị mũi nhạy cảm và bệnh dị ứng phấn hoa nè - giống anh Hiếu luôn!!!)
Teach & Learn - dạy và học
* Đã về nước gần nửa năm, nhìn lại bạn thấy gì?
- Tôi về VN từ tháng 10-2016, và cần mẫn bắt tay gầy dựng mọi thứ từ đầu. Nhiều khi đứng dự giờ giáo viên từ cuối lớp, tôi xúc động muốn khóc khi thấy có sự thay đổi trong cách giảng dạy, trong cách tiếp thu kiến thức và phát triển tư duy của học trò.
Có những học sinh tiểu học khi làm việc nhóm và thi đua thua nhóm khác thì quay ra đổ lỗi nhau, bỗng có một em đã đứng dậy nói “thắng thua không quan trọng, thua là do cả nhóm, không phải tại ai cả”...
Nhìn ra những cái đó, tôi lại thêm động lực, nghĩ nên làm gì để xứng đáng với đồng tiền phụ huynh bỏ ra thay vì chạy theo danh vọng, phải “tranh giành” vị trí số 1...
Tôi chỉ ước gì những bạn bè, anh chị em đang tự nhận là theo đuổi giáo dục hãy bước ra khỏi những phòng họp nguy nga với bao chiến lược kinh doanh hoành tráng, để hơn một lần đặt chân vào lớp học - nơi mà giáo dục thật sự đang diễn ra.
* Là người thường đứng trên bục giảng, bạn có bao giờ nghĩ mình có thể học ngược lại từ học trò?
- Nhiều chứ. Các em cho tôi bài học về giá trị cuộc sống. Chẳng hạn như có một nữ sinh bị ung thư não nhưng vẫn nỗ lực vươn lên trong học tập và sống hạnh phúc. Một nam sinh đã học đến năm thứ ba vẫn quyết tâm bắt đầu lại với ước mơ du học.
Nếu bạn để ý kỹ thì bạn sẽ thấy chữ Teach (dạy học) trong tiếng Anh, nếu coi hình ảnh phản chiếu ngược sẽ rất giống chữ Learn (học). Hai điều này không thể tách rời mà bổ sung cho nhau.
* Nhưng ắt hẳn không chỉ có niềm vui...
- Với tôi, trò chuyện với những người hiểu mình sẽ tiếp thêm động lực cho mình, nhưng ngồi với những người nghe hoài mà vẫn không hiểu mình - đặc biệt là phụ huynh, học sinh - thì động lực đó lại lớn hơn. Tôi ngược đời vậy đó.
Có những thứ phải 10-20 năm nhìn lại mới cảm nhận được sự thay đổi. Đặc biệt là giáo dục. Và quan trọng hơn hết thảy, tôi tin vào con đường mình đang đi.
* Hãy nói về thất bại của bạn.
- Nếu nói về thất bại, tôi nghĩ đó là bản thân đã không giải quyết được câu hỏi, nỗi đau đáu cho cả bản thân lẫn đồng nghiệp ở công việc trước. Tôi thấy mình bất lực để tìm một lối đi chung.
Hay như câu chuyện quá khó để thay đổi tư duy của phụ huynh, của học trò nào đó. Tôi thấy mình bé nhỏ, thấy rõ bước đi đúng nhưng lại chẳng thể thay đổi được.
=====
Thấy anh Hiếu công danh sự nghiệp bao lời mời gọi vậy mà anh cũng bỏ được để hiến thân cho sự nghiệp giáo dục. Mình có cái chức nhân viên quèn ở DP thì có là gì chứ.
You lose your way when you lose your why.
Lúc nào mất phương hướng thì lại quay lại đọc bài này nhé. Lưu vào đây kẻo Tuổi Trẻ nó xóa thì lại không tìm thấy rồi lại hoang mang :))
Comments
Post a Comment