Tokyo Forum: Shaping the Future. Lesson with Prof. Michael Sandel (Harvard)

Những tưởng đi học hơn 20 năm giờ mình đã ngán trường lớp lắm rồi, nhưng đúng là có những người thầy cô có thể khiến mình có ý nghĩ muốn cắp sách đến trường lại. Hồi nhỏ đi học mình ngưỡng mộ những thầy cô có thể trả lời hoặc giải đáp tường tận bất cứ câu hỏi nào từ học sinh. Còn giờ người thầy mình ngưỡng mộ lại là người có khả năng đặt những câu hỏi hack não học sinh :))

Một trong những người thầy đó là Giáo sư Michael Sandel (Harvard) mà hôm nay mình đã có may mắn tham gia một live seminar có thầy tham dự (Tokyo Forum do Todai đăng cai tổ chức). Thầy cũng là lý do khiến mình đăng kí tham gia seminar với chủ để "Shaping the future" lần này (vì BTC lấy mặt thầy ra quảng cáo cho chương trình, dù thầy chỉ xuất hiện chưa đầy 1 tiếng trong cả chương trình dài 2 ngày).

Giáo sư Michael Sandel nổi tiếng với chuỗi bài dạy về Justice - what's the right thing to do? (Làm thế nào thì Đúng?), ông đặt những câu hỏi và đề ra những tình huống khó khăn rồi dẫn dắt phần thảo luận giữa các câu trả lời khác nhau để cùng tìm ra câu trả lời cho câu hỏi: làm thế nào mới đúng? (loạt bài dạy của thầy có trên youtube luôn nhé)

Hội thảo hôm nay thầy Michael Sandel tham gia với tư cách là panelist chứ không phải người dẫn chuyện như mọi khi, nhưng cuối cùng thì thầy chuyển thành người dẫn chương trình còn thầy ở Todai (vốn là host chịu trách nhiệm đặt câu hỏi cho panelist) trở thành người trả lời luôn. Đúng là bệnh nghề nghiệp :))

Chủ đề Shaping the Future của Tokyo Forum lần này: Khoa học kĩ thuật ngày nay đang phát triển rất nhanh chóng, con người được hưởng nhiều lợi ích tiện nghi từ đó nhưng đồng thời sự bất an (anxiety) và trầm cảm (depression) trong con người cũng tăng lên rất nhiều. Khoa học kĩ thuật sẽ là thứ để kết nối toàn nhân loại hay chia rẽ nhân loại? Công nghệ sẽ cứu giúp môi trường trái đất hay hủy diệt nó? Hội thảo có nhiều bài phát biểu hay về các vấn đề như làm thế nào để phát triển khoa học kĩ thuật mà không mất đi tính nhân văn của xã hội, làm thế nào để kết hợp khoa học tự nhiên và khoa học xã hội, tương lai thế nào cho AI (con người sống cùng AI)...

Giáo sư Michael Sandel xuất hiện chóng vánh trong phần Panel discussion mang tên Trust Building for Collective Actions (Xây dựng niềm tin cho những hành động tập thể). Và ông đặt ra hai câu hỏi nhức não:

1. Con người vừa muốn sống hài hòa với thiên nhiên nhưng cũng vừa muốn phát triển khoa học kĩ thuật để nâng cao đời sống của mình. Có những phát kiến khoa học ở một vài phương diện nào đó có thể đem đến nhiều ảnh hưởng xấu cho môi trường hoặc tự nhiên. Ví dụ như Covid đến thì con người phát triển vaccine (bao gồm việc áp dụng công nghệ biến đổi gene để chế tạo vaccine cho Covid) để đối phó với dịch bệnh. Theo một cách hiểu nào đó là con người đang tricking the virus/nature. Vậy những khoa học kĩ thuật đó có nên được phát triển hay không?

- Câu trả lời của giáo sư Yagi Nobuyuki (Todai) là khoa học kĩ thuật nếu đem lại lợi ích cho số lượng đông người thì tốt, còn nếu chỉ đem lại lợi ích cho một nhóm nhỏ người thì là không tốt.

- Câu trả lời của giáo sư Jihyun Lee (Hàn Quốc): bà này không vào thẳng câu trả lời mà đá sang một ý khác là "How we manage our arrogance or human stupidity to live harmony with the nature? Can we compromise life convenience (phone, laptop, electricity...) to save the environment?" Bà bảo rằng để giải quyết các vấn đề sống còn của Trái đất như biến đổi khí hậu..., quan trọng hơn việc phát triển khoa học kĩ thuật là việc thay đổi ý thức của từng cá nhân, thay đổi nếp sống ý lại và hưởng thụ vật chất như hiện nay.

Câu trả lời này của bà đưa đến câu hỏi thứ hai sau đây từ Prof. Sandel.

2. Giả sử là con người chúng ta tìm ra được một giải pháp khoa học cho vấn đề nan giải như là biến đổi khí hậu để con người không cần thiết phải lo lắng và không cần thay đổi nếp sống hiện nay (nghĩa là cứ sản xuất tiêu thụ vô tội vạ). Nếu vậy thì kĩ thuật đó có được xem là "good technology" hay không, hay là "mis-blessing" khiến con người chậm trễ hơn/ có thể bàng quan với việc bảo vệ trái đất?

Hai câu hỏi của thầy Sandel khiến mình thấy được rằng khoa học kĩ thuật - vốn được nhìn nhận như một mảng trung lập và không chịu ảnh hưởng của các định hướng kinh tế chính trị hay nhân văn - đang lao đi với một tốc độ kinh khủng nhưng không có định hướng và như tác giả Homo Sapiens bảo là "mù quáng" vì không ai biết rằng đang đi về đâu (và có nên đi hay không). Các ví dụ trong quá khứ là các sáng chế ra súng, thuốc nổ, và bom nguyên tử. Tranh cãi về quyền sử dụng súng tự do ở Mỹ vẫn chưa có hồi kết. Có người bảo rằng súng không xấu, chỉ người sử dụng nó mới xấu. Nhưng con người thì quá sức yếu đuối và mu muội, rất rất ít người kiểm soát được hoàn toàn hành vi cũng như cảm xúc của mình, nên khi súng vào những tay người tâm thần bất ổn thì bao nhiêu bi kịch đã xảy ra.

Mình chưa có câu trả lời cho bản thân, nhưng note lại đây hai câu hỏi đề khỏi quên. Lúc nào có câu trả lời sẽ lôi ra viết tiếp.

Forum lần này có nhiều bài phát biểu và nhiều diễn giả khá thú vị. Nếu quay trở lại trường lớp, mình nghĩ mình muốn theo đuổi khóa học về Tâm sinh lý (Psychology) và tìm cách thấu hiểu bộ não cũng như ý thức của con người. Mục đích cũng để hiểu rõ hơn chính mình và để sống đỡ day dứt hơn hehe.