Skip to main content

自分の母が「毒親」

自分の母が「毒親」だと気づいたとき、子供はそれにどう向き合って生きるべきか

おおたわ 史絵(医者・作家)

7年前の2013年に母が亡くなり、少しずつ母との関係を公に話すようになると、私が母から虐待を受けていたと記事にされることもありました。でも、私は虐待を受けたとは思っていません。今、ご縁をいただいて、母との思い出を書籍にまとめる機会を得、当時を思い出すにつれ、母がどんな思いで私に厳しくしたのか、手を上げたのか、暴言を吐いていたのか、薬物依存に陥っていったのか、母の気持ちが少しわかった気がします。

時代背景もあるのか、また、そうせざるを得ない状況だったのかもしれません。子どもにとって親は絶対的な存在。母が私に厳しく当たるのは、私が悪いせいだろうと思っていました。でも、今振り返れば、「母の行いは間違っていた」と思います。そう思えるようになったのは、つい最近のことなんですよ。

虫垂炎から人工肛門に。祖母に捨てられた思いと相まって

1935年、母・はる子は7人きょうだいの末っ子として長野県で生まれました。母が10歳くらいのとき、虫垂炎をこじらせ、腹膜炎を患い、処置が遅れたせいで一時期、人工肛門に。その後、10回以上の手術を繰り返したようです。母の悲運はそれだけではなく、祖母が酒乱の祖父を残し、家を出たのです。

バスに乗り込む祖母を伯母と2人で追いかけ、伯母はバスに乗れたけれど、母は間に合わずに置いていかれてしまったそう。そのときの寂しさ、悲しさは強烈だったでしょう。その後、生活を立て直した祖母は母を呼び寄せ、一緒に暮らすようになりましたが、母は常に“捨てられた”という思いを拭いきれずにいたようです。

腹膜炎の後遺症もあり、まともにお嫁にいけないだろうと考え、看護師の道に進み、東京の病院で働いていたとき10歳年上の医師である父と出会います。でも、2人が出会ったとき、父には妻と生まれたばかりの子どもがいたのです。奥さんに離婚を切り出すも応じてもらえず、2人が籍を入れたのは、私が生まれた後のこと。父は、幼い子どもを置いて家を出た負い目があり、慰謝料と養育費のために一生懸命働いていました。一方の母は、愛する人と添うことができたものの、親戚から「子どものいる家庭から父親を寝取った女」とさげすまれていました。

母の勧めで、小学校を受験しましたが、有名私立の志望校には受からず、国立の東京教育大学附属小学校(現・筑波大学附属小学校)に入学。母は異常なまでに教育に熱心でしたが、周囲を見返してやりたいという思いが強かったのでしょうね。母の目標は私を“医者にすること”だったのだと思います。

母は体が弱く、腹膜炎の後遺症のためか、いつも「痛い痛い」と床に伏せっていました。家事はほとんどせず、私の面倒をみてくれていたのは住み込みで働いていた家政婦さん。料理・洗濯・お米のとぎ方など、普通、母親から習うことはすべて家政婦さんから学びました。

私にとっては育ての親。家政婦さんがいてくれたおかげで、私の心のバランスは取れていたのだと思います。ただ、母から厳しくされていたことに対し、家政婦さんが母に意見することはありません。どんなに私が慕っても、私を含め家族と雇用関係で結ばれた間柄ですから。

父は、家の隣にある診療所で毎日遅くまで働いていました。父は私を医者にしたいとは言わず、「やりたいのならやればいい」と言っていました。いつも大きな愛情で私を包んでくれていました。父の言葉「何があっても、パパの子どもだから大丈夫」は、悩んだり、迷ったりしたときの心の支えになっています。父は母を愛していたように思います。私はストレスで髪を抜いたり、チックの症状が出たりしていたのですが、それが母の異常な行動と関係しているとは父も気づけなかったようです。

薬物依存に陥り、家にアンプルや注射器が散乱

幼いころから、母の機嫌が悪くならないように、怒らせないように、母の顔色を見ながら生活する毎日。母の期待に応えようと必死でした。それでも母に褒められた記憶はありません。おしゃれが好きな人だったので、誕生日プレゼントにマニキュアを買って渡したのですが、「ありがとう」と言われることはありません。

それでも、自分の家庭が普通だと思っていました。近所の小学校に通っているなら、わかったのかもしれませんが、電車に乗って家から離れた学校に通っていたので、友人の家に遊びに行く機会はほとんどなく、母親とはどこもこんなものだろうと思っていましたから。悲しい気持ちにはなりますが、おかしいと思ったことはありませんでした。

小学校の高学年くらいからでしょうか、家の中にアンプルや注射器が散乱するようになったのは。父が母の痛みを和らげるため、痛み止めを渡していたのですが、母の求めに応じて徐々に強い薬を出すように。母は元看護師なので、そのうち、父の目を盗んで鎮痛剤を持ち出すようになっていたのです。注射器を手に何かに取りつかれたような母の姿を見て、ゾッとしました。そんな状況でも、家出するとか非行に走ろうという気持ちはありませんでした。どんなときも、「私が家庭を守らなくては」と思っていましたから。

「せっかくかわいく産んだのに、おまえはどんどんどんどん醜くなっていく」

中学生になると、母も勉強に口出しできなくなり、今度は私をののしるように。母にしてみれば、私が離れていくのが不安だったのでしょう。大人になっていく私に嫌悪感を抱き、「せっかくかわいく産んだのに、おまえはどんどんどんどん醜くなっていく」と毎日言われ続けました。下剤入りの飲み物を飲まされたこともあります。医学部に進学しても、医者になっても、結婚しても、母が喜ぶことはありません。一方で、薬物依存はますますひどくなり、次第に父に手を上げるように。私もそんな母を見ていられず、家族と距離を置くようになりました。

依存症の母を父に押しつけている後ろめたさを感じているなか、2003年、父を亡くしました。母はその10年後、心臓発作で亡くなりました。第一発見者は私。孤独死でした。父は亡くなる前、「いい娘を持って幸せだった」と言ってくれましたが、残念ながら母は亡くなるまでやさしい言葉を掛けてくれることはありませんでした。

母の勧めで医者の道に進みましたが、決して自分が切望して就いた職業ではありません。母を怒らせないように生きてきた結果なので、これが正解だったのかわかりません。自分ではいまだに答えを出せないのです。生きづらいけれど仕方がありません。目の前のことを毎日コツコツ丁寧に繰り返していくだけ。そうしていれば、次につながり、人生は開けていくと思うのです。

3年ほど前から、矯正医療に携わっています。矯正医療とは、犯罪者を収容する矯正施設で行われる受刑者への医療のこと。お話をいただいたとき、私の経験が生かせる仕事だと直感しました。犯罪の根底にあるのは“依存”。母の依存を目の当たりにしてきた私だからこそ、適切な医療を施せるのではないかと思っています。矯正医療で大切なことは“笑うこと”。日本で初めて“笑いの体操”を取り入れ、いつの日か再犯率が下がることを期待しています。

私は母に似ているんです。本当は笑うのが苦手で、自分嫌い。こんな私がよくテレビに出る仕事をと、自分でも感心するほど。そんな私だからこそ、人前に出ているのかもしれませんが。今は、ご縁に身を任せ、精いっぱい生きるだけ。今を一生懸命生きた結果が、10年後に現れるはず。10年後が楽しみなんです。

構成=江藤誌惠 撮影=国府田利光

 Nguồn: https://president.jp/articles/-/42642



Comments

Popular posts from this blog

Một buổi sáng thứ Tư ngồi nhà nghe radio

Khu vườn nhỏ của ...nhà hàng xóm Định danh hiện tại Thứ Tư mỗi tuần là ngày mình có giờ dạy tiếng Nhật từ sáng sớm. Khung giờ từ 8h đến 9h khiến mình không thể lề mề; ngủ dậy là đánh răng, rửa mặt, thay quần áo rồi chuẩn bị vào lớp ngay. Hiện tại, sau khi đã nghỉ hẳn ngành hóa (và không có ý định quay lại), định danh nghề nghiệp của mình là: giáo viên dạy tiếng Anh cho người Nhật, và giáo viên dạy tiếng Nhật cho người Việt. Mình dạy tại nhà, không phụ thuộc vào trường lớp nào cả nên thích dạy gì thì dạy, tâm lý khá thoải mái. Học trò cũng chỉ lèo tèo vài người thôi, nhưng toàn là những người thân thiết và gắn bó lâu năm. Một người học trò lớp tiếng Anh của mình năm nay đã 83 tuổi, nhưng vẫn học hành rất hăng say và đến lớp rất nhiệt tình. Đấy là những học trò tự tìm đến mình chứ không phải mình đi tìm họ. Sự xuất hiện của họ trong cuộc sống này, mình xem đó như là một món quà của Thượng Đế dành tặng và luôn nâng niu trân trọng. Duyên lành với những người học trò hiện tại - cả Việt và N...

Tuần 38 - chờ mong yêu thương

Thế là mẹ cũng đã bước vào những tuần cuối cùng để chào đón con ra đời. Con yêu ơi, ba mẹ yêu con nhiều lắm con à. Chị Kiki của con cũng vậy. Một quá trình mang thai biết bao vất vả và cực nhọc, từ lúc thai nghén đến lúc bụng to đi lại nặng nề, ruột co thắt, dạ dày bị trào ngược, tối tê chân không ngủ được... Bao nhiêu vất vả mẹ cũng đã chịu được, chỉ mong được nhìn thấy con ra đời yên lành. Mẹ biết khi con ra đời rồi mẹ sẽ còn vất vả hơn nhiều nữa. Nhưng mẹ hứa sẽ cố gắng. Mẹ hứa sẽ không bao giờ bỏ cuộc. Mẹ hứa sẽ không bao giờ quên điều kì diệu của ông trời đã mang con đến với ba mẹ, dù gia đình ta có phải vất vả bươn chải đến thế nào nữa. Con yêu ơi, ba mẹ đã sẵn sàng để chào đón con ra đời rồi. Chúng ta sẽ gặp nhau con nhé, nhanh thôi nhé. Ba, chị Kiki và mẹ yêu con nhiều nhiều. Con trai của mẹ <3

Những năm tháng rực rỡ

Hôm qua là ngày cuối cùng của tháng 5. Chồng hay đùa mình rằng "tháng 5" nào chẳng rực rỡ vì mỗi khi soi mình vào gương, mình hay trách móc chàng rằng "Anh ơi, những tháng năm rực rỡ của em đâu rồi?" o0o Từ năm ngoái mình đã chạm ngõ 30, và giờ đây là những tháng cuối cùng của tuổi 30 trước khi đón sinh nhật lần thứ 31. Mình vẫn tin rằng phụ nữ tuổi 30 là đẹp nhất, lộng lẫy và rực rỡ nhất. Vì khi đó, phụ nữ có vẻ chín chắn già dặn đủ để biết mình, biết người, biết đặt tình yêu và niềm tin đúng chỗ, không còn đứng núi này trông núi nọ, không còn gợn lòng khi thấy mình kém xinh hơn những người con gái khác. Khuôn mặt mình thay đổi nhiều từ tuổi 30, như ai đó nói từ 30 trở đi những nét trên khuôn mặt mới là phản chiếu của những gì lắng sâu trong tâm hồn. Mặt không còn tròn bầu bĩnh như thời con gái 20, trông góc cạnh và già dặn hơn, như để thể hiện rằng em cũng không còn là cô gái ngây thơ như ngày nào.  Tuy vẻ ngoài không còn trẻ nữa, nhưng mình không bậ...

Hoàng tử bé ra đời 17/6/2018

Misaki yêu thương, Thế là con đã chào đời được một tuần rồi nhỉ, dù rằng ngày dự sinh của con vẫn chưa tới. Con trai của mẹ kiên cường và dũng cảm lắm, ba mẹ yêu con nhiều nhiều. Con ra đời vào tối chủ nhật ngày 17 tháng 6 năm 2018, trước sinh nhật lần thứ 32 của ba 2 ngày. Ba và mẹ cứ thấp thỏm chờ mong, không biết con có chọn ngày sinh nhật của ba để chào đời không. Nếu thế thì sinh nhật hai cha con gộp làm một, không biết thiệt hay vui, Misaki nhỉ? :) Con giống chị Kiki ở chỗ, khi ba mẹ quyết định tên đặt cho con (và chị Kiki) thì ngay sáng hôm sau đã đạp bụng mẹ đòi chui ra rồi. Mẹ vẫn nhớ hôm sinh chị Kiki cũng nhập viện vào sáng chủ nhật (đúng ngày dự sinh 15/5/2016), hôm thứ bảy trước đó ba vẫn chở mẹ đi chơi, ăn trưa và ngắm hồ sen. Mẹ còn nhớ lúc ba mẹ đi dạo dọc hồ sen, đang bàn chuyện đặt tên chị Kiki thế nào thì cái tên Trang Minh hiện ra trong đầu, rồi ba mẹ quyết đặt tên đó luôn, dù trước đấy vẫn còn phân vân rất nhiều tên nhưng chưa có tên nào ưng ý tuyệt đối c...

Lần đầu trải nghiệm du lịch Cruise - Diamond Princess

Nhà mình vừa kết thúc chuyến hành trình 6 ngày - 5 đêm lênh đênh trên biển, không internet, không mail, không điện thoại, không Fb, không Instagram... (nghe khổ ghê ha :D) chỉ để HƯỞNG THỤ CUỘC SỐNG. Ôi, chưa bao giờ mình muốn dùng hai từ hưởng thụ đúng với nghĩa mình muốn như thế này (I really mean it!!!). Đây thật sự là một trải nghiệm mới đem lại cho cả gia đình nhiều cảm xúc và kỉ niệm khó quên. Cả nhà mình về ngày hôm qua, hôm nay bạn chồng đã đi làm lại, hai bạn nhỏ cũng đã lên đường đi học, duy chỉ có mình là phải xin nghỉ thêm một ngày để sẵn sàng cho việc quay về với cuộc sống hiện thực :) Thật ra hôm nay bạn chồng giao cho mình nhiệm vụ ở nhà sắp xếp lại ảnh, video, và những kỉ niệm lưu giữ cho chuyến đi này của gia đình. Đi 6 ngày mà chụp hơn 600 cái ảnh, ngồi lọc ảnh thôi cũng lòi cả mắt, tuy nhiên được cái là (phần lớn) ảnh nào mình cũng đẹp nên không thấy xì-trét lắm. Phải nói là do tinh thần thảnh thơi nên suốt chuyến đi cứ máy ảnh đưa lên là miệng mình toe toét, cái ...