Review sách "Spiritual Science" - Steve Taylor

Tuần này nghỉ làm, nghĩ là sẽ được thảnh thơi nhưng nhiều việc phát sinh thành ra bận rộn quá cơ. Mình muốn tranh thủ thời gian này để kết thúc nốt những cuốn sách đang đọc dở nhưng vẫn chưa đủ thời gian. Lúc nào cũng thấy thiếu thời gian đọc sách, chắc vì mua quá nhiều sách haiza.

Trong chồng sách chờ đọc thì mình cố gắng đọc xong nốt cuốn sách sẽ review hôm nay vì đây là ...sách đi mượn. Một cô em đã cho mình mượn cuốn này từ Tết âm lịch năm nay (nếu mình nhớ không nhầm, chứ Tết năm ngoái thì nhục quá) mà đến tháng 9 mình mới đọc xong để trả (mặt dày quá rồi nên không dám ngâm thêm nữa).

Thường trước khi quyết định đọc sách mình sẽ tìm hiểu về tác giả trước. Tác giả cuốn này là Steve Taylor, khi cô em đưa cho mình mượn mình đã thấy cái tên này quen quen (không phải do "họ hàng" với Taylor Swiff đâu nhé). Sau khi mình thấy dòng chữ "Bestselling author of The Leap" thì mình đã kết nối được với tiềm thức trong đầu mình về cái tên này (chồng mình hay nói mình có trí nhớ thần kì, thỉnh thoảng mình cũng thấy phục sao mình nhớ những chi tiết nhỏ nhặt nhiều đến thế).

Cuốn "The Leap" thì mình chưa đọc, nhưng mình có tìm hiểu sau khi xem một video của thầy Eckhart Tolle trong đó thầy đọc một bài thơ từ cuốn sách "The Calm Center: Reflections and Meditations for Spiritual Awakening" của Steve Taylor. Khi đó cái tên Steve Taylor vẫn còn khá lạ lẫm với mình, nhưng mình ấn tượng vì thầy Eckhart giới thiệu tác giả Steve là giáo sư ngành tâm lý học, khi Steve không giảng dạy hay nghiên cứu thì ông ấy viết sách và viết thơ :)) Mình rất hâm mộ những người học ngành tâm lý học, mình nghĩ nếu cho mình chọn lại ngành học thì mình sẽ chọn học ngành này.

Thôi vào đề quá dông dài rồi nên mình đi thẳng vào nội dung sách nhé. Cuốn này (Spiritual Science) là cuốn đầu tiên mình đọc của tác giả Steve Taylor. Sách viết bằng tiếng Anh, hiện chưa có bản dịch tiếng Việt thì phải.

Nếu phải xếp thể loại cho cuốn sách này thì mình sẽ xếp nó thuộc thể loại giống Homosapiens của Yuval Noah Harari, tuy nội dung thì hoàn toàn khác nhau nhưng cách viết thì mình thấy giống vì cả hai đều được viết bởi một giáo sư đại học chuyên ngành ...hơi liên quan với đề tài mình viết. "Hơi liên quan" vì Harari là giáo sư nghiên cứu lịch sử, nhưng ông không viết thuần về lịch sử trong cuốn Homosapiens mà dùng kiến thức lịch sử của mình làm nền tảng để tìm hiểu, phân tích và cuối cùng là chia sẻ suy nghĩ của mình về cách hình thành và phát triển của thế giới loài người cũng như dự đoán tương lai của nó (và cũng bị những "người-trong-ngành" chỉ trích nhiều do viết về cái không phải chuyên ngành của mình). Cá nhân mình thì thấy do chỉ "hơi" liên quan đến chuyên ngành nên mình thấy đọc mới cuốn hút, chứ viết về chuyên ngành thì như viết báo cho tạp chí chuyên môn, chỉ có người trong ngành với nhau đọc mới hiểu. Nên nếu các bạn thích sách của Harari thì mình nghĩ các bạn cũng sẽ thích sách này.

Steve Taylor là một giáo sư ngành tâm lý học nhưng có hứng thú về đề tài tâm linh (và là "học trò" lâu năm của Eckhart Tolle). Trong cuốn sách này Steve chia sẻ cách nhìn của một nhà khoa học (ngành tâm lí) đối với đề tài khá là nhạy cảm và thường được các nhà "khoa học" né tránh đó là tâm linh. Khác với các cuốn sách được xếp vào thể loại "tâm linh" thuần túy như sách của Eckhart Tolle, Osho, Sadhguru... được viết bởi trải nghiệm thực từ tác giả thì cuốn "Spiritual Science" của Steve Taylor là một cuốn sách viết theo thể loại chính luận, khá khô khan đối với bạn nào quen đọc sách self-help và thích sách viết theo lối kể chuyện.

Sách do giáo sư đại học viết nên yên tâm về tính chính xác của các chi tiết và nguồn trích dẫn. Phần lớn các chi tiết trong sách được tác giả lấy từ các cuộc thí nghiệm tâm lý của bản thân hoặc đồng nghiệp trong giới học thuật, và một phần được trích dẫn từ các trải nghiệm tâm linh từ bạn đọc những sách trước của tác giả, và từ các án văn bất hủ của tinh hoa phương Đông như kinh Vệ Đà, kinh Phật, Bhagavad Gita... (bên lề: mình đã quyết định đặt mua cuốn Bhagavad Gita sau khi đọc sách này dù biết về Bhagavad Gita đã lâu lắm rồi)

Khoe sách đã mua thôi chứ chưa kịp đọc. Bản này có tiếng Sankrit và tiếng Anh dịch kèm. Không có bối cảnh cho câu chuyện nên đọc khó hiểu vô cùng luôn. Sẽ dành thời gian để ngâm cứu thêm.

Thông điệp bao quát của cuốn sách là nhằm thuyết phục người đọc có cách nhìn cởi mở hơn về đề tài tâm linh, nhất là những người vô thần hoặc những người theo chủ nghĩa "vật chất" (materialism). Chủ nghĩa "vật chất" ở đây không có nghĩa là việc đề cao tiền bạc hay vật chất địa vị mà là cách suy nghĩ cho rằng "vật chất tồn tại độc lập với ý thức" hay thậm chí có thể diễn giải là tất cả vũ trụ này cấu thành từ "vật chất" (matter) đong - đo - đếm được và "ý thức" chỉ là một khái niệm ảo do bộ não con người sinh ra. Mình gọi đây là chủ nghĩa duy vật nhé.

Mình vốn cũng là một đứa theo chủ nghĩa duy vật và đề cao tính logic cũng như data-proven của khoa học (mình làm nghiên cứu mà), nhưng sau khi đọc nhiều cuốn sách về tâm linh mình đã hoàn toàn bị thuyết phục và tin vào thuyết "non-duality" (bất nhị phân) mà trong đó chỉ có ý thức mới là thứ tồn tại thực chất còn vật chất chỉ là ảo ảnh (nói thêm: "duality" là thuyết tin rằng thế giới tồn tại song song dưới hai dạng vật chất và ý thức có bổ trợ qua lại lẫn nhau trong khi "materialism" thì phủ định hoàn toàn sự tồn tại (một cách khoa học) của ý thức vì chưa có data chứng minh; quá trình chuyển đổi niềm tin của mình có thể viết đơn giản là đi từ "materialism" -> "duality" -> "non-duality"). 

Quá trình chuyển đổi niềm tin này không phải qua một hay vài cuốn sách nên giờ nhìn lại mình cũng không biết nó xuất phát từ đâu, nhưng đó là một quá trình chuyển đổi từng chút một qua nhiều năm và qua rất nhiều cuốn sách. Thế nên khi mình đọc cuốn Spiritual Science này, mình không quá ngạc nhiên cũng như không hề có suy nghĩ nào phản bác lại các luận điểm mà tác giả đưa ra. Cuốn sách giúp mình tóm tắt và khái quát hóa những mảnh vụn rời rạc mà mình đã đọc đâu đó trên con đường tu tập mấy năm gần đây, giúp mình có cái nhìn khái quát và khách quan hơn về đề tài tâm linh (và một chút an tâm khi biết rằng nhiều người làm khoa học cũng tin vào tâm linh giống mình hehe)

***

Chủ nghĩa duy tâm của tôn giáo, chủ nghĩa duy vật của khoa học biện chứng, và tiếp theo đó là gì?

Các câu hỏi cơ bản nhưng rất khỏ trả lời như ta từ đâu đến, ta sẽ đi về đâu, có thế giới sau khi chết hay không, ý nghĩa của cuộc đời này là gì... đã có từ lâu đời trước cả sự ra đời của khoa học. Khi con người vẫn còn chưa hiểu được sự vận hành của các định luật tự nhiên, con người đặt niềm tin vào tôn giáo để trả lời những câu hỏi ấy. 

Cùng với sự phát triển của khoa học, materialism - hay chủ nghĩa duy vật - ra đời đánh bại chủ nghĩa duy tâm (có phần cực đoan) của tôn giáo và giúp cho con người có cuộc sống tự do hơn khi không bị nhà thờ và các hủ tục tôn giáo chi phối cuộc đời mình. Con người thôi cúng bái thần linh để mong một cuộc sống đầy đủ mà thay vào đó là tập trung vào lao động để tự tạo ra của cải vật chất cho bản thân và xã hội. Con người cũng thôi không tìm Thiên đường của Chúa sau khi chết mà tập trung tận hưởng cuộc sống hiện tại trên thế gian. 

Tuy nhiên, với niềm tin rằng vật chất tồn tại độc lập với ý thức, chủ nghĩa duy vật cũng mang lại những mặt tối cho xã hội loài người như cổ vũ lối sống ích kỉ cùng cách sống hưởng thụ vật chất (selfish society -> consumerism). Ngoài ra, khi phủ định sự tồn tại của Chúa Trời cũng như đời sống sau khi chết, chủ nghĩa duy vật cũng đẩy con người vào cảm giác hoang mang tột cùng về nguồn gốc cũng như mục đích sự tồn tại của mình trên thế giới này (pervasive sense of confusion and meaningless).

Giờ đây khi vật lý hiện đại chạm ngưỡng mới với các khai phá về vật lý lượng tử, thế giới vật lý của Newton bị đảo lộn hoàn toàn, và niềm tin của con người vào khoa học "cổ điển" cũng bị lung lay. Giống như mấy thế kỉ trước "materialism" đã đánh bại "religionism" và khiến cho con người không còn tin vào Chúa Trời, thì bây giờ "materialism" cũng đang ở thế chuẩn bị bị soán ngôi bởi những kết quả của ngành vật lý lượng tử. "Post-materialism" sẽ là gì đây? Tác giả đề nghị một khái niệm mới (nhưng không mới đối với văn hóa phương Đông) là "panspiritism", từ này khó dịch nhưng mình sẽ gọi ở đây là chủ nghĩa "toàn ý thức". Cái này tương tự (nhưng không đồng nhất) với "non-duality" mình đã nói phía trên (mình sẽ viết về "non-duality" trong một bài khác).

Literally, "pan" means "all" or "every", so panspiritism literally means "all-spirit" or "everything is spirit". 

(trích từ "Spiritual Science")

Để giải thích các hiện tượng "siêu nhiên" như thần giao cách cảm, dự đoán tương lai, hay near-death-experience (trải nghiệm cận tử), tác giả đề ra khái niệm về "spirit-force" bao trùm toàn bộ vũ trụ và là cội nguồn của mọi vật chất. Vì tất cả mọi thứ tồn tại đều được sinh ra từ một xuất phát điểm giống nhau nên mọi thứ đều liên quan và tương tác với nhau dù ở khoảng cách rất xa. Những kết quả thí nghiệm của vật lý lượng tử về sự tương tác của hai hạt photon ở khoảng cách hàng nghìn km hay sự tương tác giữa "vật được đo" (observed) và "người đo" (observer) là những biểu hiện (chứ không phải chứng cứ) về sự tồn tại của "spirit-force" này. Những kết quả này đi ngược lại các định luật vật lý cổ điển cũng như bác bỏ niềm tin rằng "thế giới vật chất tồn tại riêng rẽ và độc lập với ý thức". Spirit-force (hay trong những sách tâm linh khác còn được gọi là "consciousness") là một ứng cử viên sáng giá để giải thích các hiện tượng mà khoa học Newton chối bỏ sự tồn tại hoặc bế tắc trong việc giải mã nguyên nhân của nó.

Đầu sách tác giả khái quát 10 tiên đề của chủ nghĩa duy vật (materialism) (vì sao lại là 10? Đó là vì Moses đã viết 10 commandments trong Kinh Thánh Cựu Ước - hehe cho bạn nào thắc mắc), giữa sách tác giả đưa ra các luận điểm  về "panspiritism" và phân tích các giới hạn của "materialism", mổ xẻ mối liên hệ giữa bộ não và ý thức, các hiện tượng siêu nhiên và thử tìm cách giải thích khác cho những thứ mà khoa học cổ điển không giải thích được. Cuối sách kết thúc bằng 10 tiên đề của panspiritism viết theo phong cách đối xứng với materialism. 

10 tiên đề của chủ nghĩa duy vật "materialism":

1. Sự sống được hình thành từ ngẫu nhiên và do sự tương tác của các thành phần hóa học. Một khi nó được sinh ra thì nó sẽ có chiều hướng tiến hóa lên dạng phức tạp hơn thông qua đột biến gene và chọn lọc tự nhiên. Động lực của sự tiến hóa là sự cạnh tranh của các loài, hay là "survival of the fittest".
2. Con người chỉ là một cơ thể sinh lý, được cấu thành từ các thành phần vật lý và hóa học bao gồm cơ thể và bộ não. Không tồn tại thứ gọi là "linh hồn" vì khoa học không thể chứng minh sự tồn tại của nó.
3. Bản chất của sự sống là "ích kỉ" với mục đích tối thượng là sản sinh giống nòi.
4. Tất cả các hiện tượng tâm lý đều có thể được giải thích bằng hoạt động của nơ ron thần kinh và bộ não. Ý thức là sản phẩm của bộ não con người.
5. Không có cái gì sau khi chết cả vì ý thức là sản phẩm của bộ não, nếu não không hoạt động thì sẽ không còn ý thức.
6. Hành vi của con người có thể được giải thích từ bộ gene.
7. Mỗi con người là một cá thể riêng lẻ và độc lập, ngăn cách với các cá thể xung quanh và với không gian/môi trường xung quanh.
8. Thế giới là những thứ tồn tại "ngoài kia", biệt lập với ý thức của con người. 
9. Trạng thái tỉnh thức (phân biệt với trạng thái ngủ)  cho chúng ta một cái nhìn rõ ràng và đáng tin về thế giới xung quanh mình. Các trạng thái ý thức khác ("thăng hoa" lúc thiền v.v.) là ảo giác của não bộ.
10. Các hiện tượng tâm linh siêu nhiên (thần giao cách cảm, đoán trước tương lai...) không thể được giải thích bằng khoa học hiện tại và do đó không thể có thật.

10 tiên đề của chủ nghĩa toàn-ý-thức "panspiritism":

1. Sự sống không phải được sinh ra từ ngẫu nhiên mà đi theo một "ý đồ" có sẵn của vũ trụ. Nó cũng tiến hóa từ mức đơn giản đến phức tạp. Và khi đạt đến độ phức tạp nhất định, những cá thể vật chất (material entities) có thể nhận và truyền sóng từ tâm linh vũ trụ (universal consciousness).
2. Sự tiến hóa không xảy ra một cách ngẫu nhiên mà đi theo một lộ trình có sẵn của ý thức từ đơn giản đến phức tạp. Khi một cá thể vật chất đạt đến trình độ phức tạp đến mức có thể thể hiện (express) bản thân nó, nó sẽ có một ý thức độc lập về bản thân nó (ghi chú của mình: mình nghĩ là tác giả muốn nói đến ý thức về cái "tôi")
3. Con người, bao gồm cả hai khía cạnh vật lý và tâm lý, là những "biểu hiện" của ý thức chứ không phải là một cỗ máy sinh học đơn thuần. Có thể nói cơ thể vật lý là "biểu hiện (ra phía) ngoài" của ý thức, còn tâm trí chúng ta là "biểu hiện (về phía) trong" của ý thức đấy. "Linh hồn" (spirit) là hiện hữu của tâm linh vũ trụ trong mỗi chúng ta.
4. Ý thức (consciousness) không phải là sản phẩm của bộ não mà là kết quả của sự nhận và phát sóng của bộ não với tâm linh vũ trụ. (Bộ não người có thể được ví như một cái tivi nhận và mã hóa sóng 01 từ đài phát thành âm thanh và hình ảnh chứ nó không sản xuất và sở hữu những âm thanh và hình ảnh đấy)
5. Tâm trí con người không thể được đơn giản hóa thành những hoạt động của thần kinh bộ não. Nếu bộ não bị tổn thương thì tâm trí có thể bị ảnh hưởng, nhưng cũng có nhiều bằng chứng chỉ ra rằng hoạt động tâm trí có thể giúp cải tạo cấu trúc của bộ não.
6. Tâm trí có ảnh hưởng lớn lao lên cơ thể vật lý (bằng chứng là hiện tượng giả dược được biết đến từ lâu). Tuy cơ thể vật lý (body) và tâm trí (mind) đều là những "biểu hiện" của "ý thức", tâm trí có độ mạnh lớn hơn cơ thể vật lý.
7. Bởi vì ý thức không phụ thuộc vào bộ não, nên ý tưởng về "cuộc sống sau khi chết" không phải là không thể có.
8. Con người không phải là một cá thể tồn tại riêng biệt trong thế giới này mà chúng ta liên hệ với tất cả các cá thể khác cùng tồn tại quanh ta, và cả môi trường (thế giới) xung quanh ta nữa.
9. Trạng thái thức tỉnh bình thường (phân biệt với ngủ) của chúng ta hiện tại là một trạng thái thức tỉnh "khá hạn hẹp" và mang tính ảo giác (limited and delusory), nó không cho phép chúng ta nhận thức được "bản chất thật" của thế giới quanh ta. (Ghi chú thêm của mình: Nói một cách khác là khi chúng ta nghĩ là chúng ta đang "thức" thật ra là chúng ta chỉ đang "ngủ" trong một giấc mơ khác mà thôi, ai xem Tam Thể trên Netflix hoặc Ma Trận rồi thì có thể tưởng tượng là chúng ta đang trong một metaverse khác cao siêu hơn)
10. Những hiện tượng siêu nhiên không đi ngược với các quy luật vật lý một khi chúng ta chấp nhận rằng mọi thứ tồn tại đều liên hệ với nhau qua một ý thức toàn vũ trụ (universal consciousness). Việc truyền đạt ý nghĩ từ người này sang người kia (thần giao cách cảm) hoàn toàn có thể diễn ra một cách tự nhiên.

***

Cuối cùng mình xin khép lại bài review dài mấy cây số của mình bằng câu hỏi sau đây.

Có "bàn tay ngầm" nào đằng sau thuyết tiến hóa của Darwin không? Và rốt cuộc mục đích ta được sinh ra trên đời này là gì?

Chúng ta được học ở nhà trường thuyết tiến hóa Darwin có thể gói gọn trong hai yếu tố chính là đột biến gene và chọn lọc tự nhiên. Đột biến gene - như cái tên "đột biến" của nó - xảy ra hoàn toàn có tính chất ngẫu nhiên, và sau đó quá trình chọn lọc tự nhiên sẽ tự đào thải những gene xấu và giữ lại những gene tốt theo thời gian. Như vậy nghĩa là sự tồn tại của chúng ta trên thế giới này xảy ra hoàn toàn ngẫu nhiên và phũ phàng hơn, sự tồn tại của chúng ta trên thế giới hoàn toàn không-có-ý-nghĩa nào cả.

Tôi là ai? Tôi từ đâu đến? Tại sao tôi lại ở đây? Tôi đến đây làm gì? Hàng ngàn câu hỏi - dù bạn có là triết gia hay không nhưng chắc cũng đã từng nghĩ đến. Nếu theo thuyết Darwin thì câu trả lời là "bạn sinh ra từ một biến đổi ngẫu nhiên trong quá trình sao chép ADN của tế bào" và vì nó xảy ra ngẫu nhiên, nó chẳng hề có ý định hay ý nghĩa gì cả. Bạn không hề có sự mệnh gì ở cuộc đời này ngoài việc tồn tại như một sinh vật đơn thuần và sau tất thảy sẽ trở về với cỏ cây và cát bụi.

Nhưng liệu sự ngẫu nhiên đấy có thể tạo ra được một sinh vật có não và ý thức phát triển như chúng ta hiện giờ hay không? Theo tác giả thì xác suất ấy quá nhỏ để có thể trở thành hiện thực, và vũ trụ ngày nay phải được tạo ra như một "phép nhiệm mầu". Vậy thì có một thế lực "ngầm" nào đó đằng sau tất cả những "ngẫu nhiên" này để tạo ra vũ trụ như ngày hôm nay? 

Mình không bác bỏ thuyết tiến hóa Darwin (các bạn Thiên Chúa Giáo bác bỏ thuyết tiến hóa vì tin rằng Chúa nặn ra Adam và Eva trong Kinh Thánh) nhưng mình nghĩ rằng thuyết tiến hóa chỉ là "bề nổi" của một sự chuyển hóa ý thức mang tính thống nhất và tương hỗ của một thứ mà con người chưa thể nắm bắt, có thể gọi là spirit-force, consciousness, presence power v.v.

Nếu chúng ta sinh ra không phải do ngẫu nhiên mà là dưới sự chỉ đạo của một "bàn tay" vô hình, vậy thì sự tồn tại của chúng ta phải có một mục đích gì đấy. Vậy mục đích đấy là gì? (câu hỏi mình đeo đuổi từ hồi bé tẻo teo cho đến bây giờ)

Cuốn sách này - cũng giống như đạo Phật và nhiều sách tâm linh khác - cho rằng cuộc sống hiện tại của chúng ta chỉ là ảo ảnh, như một giấc mơ mà thôi. Mục đích tối cao của tất cả mọi linh hồn đến trái đất là để thức tỉnh khỏi giấc mộng phù du này (thoát khỏi ma trận hay metaverse trong phim Tam Thể). Đó là "awakening", "enlightment", "revelation" v.v. với nhiều tên gọi khác nhau, tiếng Việt thì mình nghĩ từ "giác ngộ" chắc là dễ dùng và dễ hiểu nhất. 

Trước khi được "giác ngộ" hoàn toàn thì sẽ có những khoảnh khắc ngắn ngủi chúng ta được trải nghiệm cảm giác "thức khỏi giấc mơ" mà tác giả gọi là "awakening experiences" hay tiếng Việt thường được gọi là "trải nghiệm tâm linh". Có 3 yếu tố thường thấy khi một người có trải nghiệm tâm linh, đó là:

1. Psychological turmoil: Khi người đó có một cú sốc tâm lý lớn như việc phải chia tay vĩnh viễn người thân yêu hay bị phá sản, thất bại trong sự nghiệp, hay bị bệnh hiểm nghèo v.v. Lý do cho việc này là vì khi có cú sốc tâm lý lớn như vậy con người sẽ đi qua quá trình sự phá vỡ "cái tôi" (ego) gồm những chấp ngã về địa vị, tài sản, mối quan hệ xã hội... giúp cho người đó nhận ra được giá trị chân thật (chân ngã) của mình. Eckhart Tolle cũng đã trải qua một quá trình tâm lý tồi tệ để rồi "awaken" khi ông quyết định vứt bỏ hoàn toàn cái "tôi" đang giày vò tâm lý ông đến kiệt quệ.

2. Contact with nature: Tiếp xúc với thiên nhiên vì thiên nhiên có một sức mạnh spirit rất thuần khiết và lớn lao. Bản thân tác giả Steve Taylor cũng đã có một trải nghiệm tâm linh khi đứng trước một cảnh quan thiên nhiên "hớp hồn" trong một lần leo núi.

3. Spiritual practice like yoga, taichi, meditation, prayer... Những hoạt động tu tập tâm linh hàng ngày để kết nối với spirit-force.

Điểm chung của 3 yếu tố này đó là con người trong những trải nghiệm này đều ở trạng thái quên đi cái tôi của riêng mình và hòa chung với sự tồn tại của thế giới xung quanh (trong trường hợp sốc tâm lý đó là khi người đó chấp nhận hoàn cảnh thực tại và không còn chống đối với nó nữa).

Vậy nên, bài học mình rút ra ở đây cho bản thân là nếu muốn tăng nhanh quá trình "giác ngộ" thì nên chăm chỉ tập tành yoga hay thiền và tích cực tiếp xúc với thiên nhiên. Tối nay viết blog khuya quá nên thôi sẽ bắt đầu tập từ ...ngày mai vậy hihi.

Hi vọng những chia sẻ về cuốn sách trên sẽ có ích gì đó cho các bạn có hứng thú về đề tài tâm linh nhưng vẫn còn ngại ngần và mang những hoài nghi của chủ nghĩa khoa học duy vật biện chứng (mình cũng đã từng là tín đồ của nó). Mình thì chẳng có mong muốn thuyết phục ai tin cái gì cả, vì mình tin rằng cái gì cũng có thời điểm của nó. Bạn nào có cái nhìn cởi mở và muốn biết về vũ trụ cũng như sứ mệnh của bản thân theo-một-cách-khác thì có thể đọc thử nhé!

(Ôi lý do mình lười viết review sách là vì mỗi lần viết đều quá dài và quá mất thời gian như thế này đây huhu. Bạn nào nếu có đọc thì để lại comment cho mình biết là có người đọc để mình còn có động lực rì-viu tiếp nha)